Bài viết tổng quan về nghệ sĩ, ca khúc và xu hướng âm nhạc luôn khiến chúng tôi bận rộn nhất. Đây là nội dung chúng tôi dành nhiều tâm sức mỗi tuần. Lý do rất đơn giản: thị trường nhạc số thay đổi cực nhanh. Chỉ cần lơ là một tháng, bảng xếp hạng đã đổi khác hoàn toàn. Đội ngũ chúng tôi làm việc trong mảng công nghệ âm thanh. Vì vậy, bám sát xu hướng không chỉ là sở thích cá nhân. Đó còn là công việc bắt buộc, để mang tới cho bạn thông tin còn nóng hổi.
Chúng tôi nhận thấy phần lớn người nghe nhạc bây giờ chọn bài hát theo cách rất khác trước. Ngày trước, một ca khúc nổi tiếng thường nhờ đài phát thanh hoặc truyền hình âm nhạc đẩy lên. Giờ đây mọi thứ dịch chuyển sang ứng dụng nghe nhạc trực tuyến. Ở đó, thuật toán và cộng đồng người dùng mới là bên quyết định. Bài nào được lan tỏa, bài nào chìm nghỉm, phần lớn do đó mà ra. Chính điều này khiến việc viết một bài tổng quan chuẩn xác khó hơn nhiều so với trước.
Nghệ sĩ hôm nay tiếp cận khán giả theo cách rất khác
Bên mình từng theo dõi sát một nghệ sĩ indie Việt Nam suốt gần hai năm. Bạn ấy không có công ty quản lý lớn đứng sau lưng. Toàn bộ chiến lược ra mắt sản phẩm được thực hiện qua mạng xã hội. Cộng thêm các nền tảng nghe nhạc số, hoàn toàn tự thân. Kết quả khá bất ngờ: một ca khúc phát hành âm thầm lại lọt vào playlist đề xuất. Chỉ sau vài tuần, ca khúc đó tiếp cận hàng chục nghìn người nghe mới.
Câu chuyện đó không phải trường hợp cá biệt. Rất nhiều nghệ sĩ trẻ bây giờ chọn con đường tự sản xuất, tự phát hành. Sau đó họ dựa vào dữ liệu nghe để điều chỉnh cách quảng bá. Họ theo dõi lượt nghe theo giờ, theo khu vực địa lý. Thậm chí họ còn theo dõi cả loại thiết bị người nghe sử dụng. Với chúng tôi, đây là một thay đổi đáng mừng. Nó giúp âm nhạc công bằng hơn, không còn phụ thuộc hoàn toàn vào tiềm lực tài chính của hãng đĩa.
Mặt trái của xu hướng này cũng tồn tại song song. Một số nghệ sĩ chạy theo thuật toán quá đà. Họ sáng tác ca khúc chỉ để lọt vào danh sách đề xuất. Kết quả là nội dung âm nhạc dần trở nên đồng nhất. Chúng tôi từng nghe không ít bài có cấu trúc gần giống nhau. Điệp khúc lặp lại ngay từ giây thứ mười lăm, chỉ vì đó là công thức giữ chân người nghe trên nền tảng streaming. Nghe nhiều rồi cũng thấy hơi mệt, phải nói thật.
Ca khúc thịnh hành hình thành ra sao trong thời đại streaming
Nếu bạn từng thắc mắc vì sao một bài hát bỗng xuất hiện khắp nơi chỉ sau một đêm, câu trả lời nằm ở cách các nền tảng nghe nhạc vận hành phía sau. Chúng tôi từng phân tích khá kỹ chủ đề này trong bài viết tìm hiểu ứng dụng nghe nhạc trực tuyến đang được nhiều người Việt sử dụng. Bài đó giải thích cách thuật toán đề xuất bài hát dựa trên hành vi nghe của từng người.
Playlist biên tập đóng vai trò cực kỳ lớn trong việc này. Một ca khúc được đưa vào playlist nổi bật có thể tiếp cận hàng triệu tai nghe chỉ trong vài ngày. Đội ngũ chúng tôi từng chứng kiến một track nhạc điện tử gần như vô danh. Sau khi được thêm vào một playlist lớn, lượt nghe của nó tăng gấp mười lần. Sức mạnh của việc phân phối đúng chỗ, đúng thời điểm, đôi khi lớn hơn cả chất lượng bản thân ca khúc.
Cảm xúc thật vẫn là yếu tố giữ chân người nghe lâu dài
Dù công nghệ can thiệp sâu đến đâu, chúng tôi vẫn tin cảm xúc thật mới là thứ giữ chân người nghe lâu dài nhất. Những bài hát chỉ dựa vào công thức thuật toán thường thịnh hành rất nhanh. Nhưng chúng cũng phai nhạt không kém phần chóng vánh. Ngược lại, ca khúc chạm đến cảm xúc thật thường có vòng đời dài hơn hẳn. Nhiều bài được nghe lại nhiều lần dù đã ra mắt từ nhiều năm trước. Đây cũng là lý do một số nghệ sĩ lớn tuổi vẫn giữ được lượng fan trung thành, dù ít khi chạy theo trend mới.
Công nghệ đứng sau mỗi bài viết tổng quan về nghệ sĩ, ca khúc và xu hướng âm nhạc
Để tổng hợp được một bức tranh chính xác về xu hướng, chúng tôi phải dựa vào khá nhiều công cụ công nghệ khác nhau. Không chỉ nghe rồi cảm nhận bằng tai, đội ngũ còn theo dõi dữ liệu từ các nền tảng phân tích âm nhạc. Chúng tôi so sánh lượt nghe theo thời gian thực. Sau đó đối chiếu với xu hướng tìm kiếm trên mạng xã hội, để tránh đưa ra nhận định cảm tính.
Công nghệ nén âm thanh không mất dữ liệu là một ví dụ điển hình. Nhờ nó, trải nghiệm nghe nhạc chất lượng cao trở nên phổ biến hơn. Kéo theo đó là xu hướng người dùng sẵn sàng trả phí để nghe nhạc lossless. Trước đây họ thường chỉ nghe miễn phí ở chất lượng thấp. Chúng tôi thấy rõ điều này qua lượng tìm kiếm liên quan đến gói nghe nhạc trả phí, tăng đều đặn mỗi năm.
Một điều khá thú vị mà chúng tôi nhận ra: trí tuệ nhân tạo đang len lỏi vào cả khâu sáng tác. Một số nghệ sĩ thử nghiệm dùng công cụ AI để tạo giai điệu nền. Sau đó họ tự phối lại theo phong cách riêng của mình. Xu hướng này còn gây khá nhiều tranh cãi trong giới chuyên môn. Nhưng cũng phải công nhận nó đang mở ra một hướng đi mới cho ngành công nghiệp âm nhạc.
Một buổi tối chúng tôi ngồi đếm số lần một ca khúc lặp điệp khúc
Có lần cả đội ngồi lại, mở playlist thịnh hành của tuần đó ra nghe từng bài một cách nghiêm túc. Kết quả hơi buồn cười: gần một nửa số bài có điệp khúc xuất hiện trước giây thứ hai mươi. Điều đó không hẳn xấu. Nó đúng thói quen nghe nhạc theo kiểu lướt nhanh của phần đông người dùng hiện tại. Nhưng nó cũng cho thấy áp lực từ thuật toán đang định hình cách nghệ sĩ viết nhạc, nhiều hơn chúng ta tưởng.
Chúng tôi không nói điều này để chê bai nghệ sĩ. Ngược lại, càng hiểu áp lực đó, chúng tôi càng trân trọng những người vẫn giữ được bản sắc riêng. Có những ca sĩ Việt Nam chúng tôi từng phỏng vấn kể lại một chuyện thú vị. Họ từng cân nhắc sửa bài hát cho giống công thức thịnh hành. Nhưng cuối cùng lại quyết định giữ nguyên bản gốc, vì tin vào chất riêng của mình.
Ngôn ngữ và văn hóa âm nhạc cũng đổi thay theo từng năm
Xu hướng âm nhạc không chỉ nằm ở giai điệu hay cách phân phối. Ngôn ngữ trong lời bài hát cũng biến đổi liên tục theo từng năm. Dòng nhạc rap và hip hop là ví dụ rõ nhất cho điều này. Nhiều bạn đọc trẻ nhắn tin hỏi chúng tôi về ý nghĩa của những từ lóng trong ca khúc mới. Điều đó cho thấy khoảng cách thế hệ trong cách dùng từ đang ngày một rõ hơn.
Việc hiểu ngôn ngữ trong âm nhạc giúp người nghe cảm nhận trọn vẹn hơn thông điệp của nghệ sĩ. Nhiều bạn nghe nhạc chỉ theo giai điệu mà bỏ qua phần lời. Trong khi đó lại là nơi chứa đựng câu chuyện cá nhân, quan điểm xã hội. Đôi khi đó còn là lời tri ân dành cho người thân của chính nghệ sĩ. Bên mình từng đọc kỹ lời một album indie. Chúng tôi nhận ra cả một câu chuyện gia đình được giấu trong những câu hát tưởng như vô nghĩa.
Nếu bạn quan tâm đến cách một album được xây dựng trọn vẹn, chúng tôi từng viết một bài đánh giá album mà đội ngũ dành khá nhiều thời gian phân tích. Bài viết đó đi từ cách sắp xếp thứ tự bài hát đến thông điệp xuyên suốt cả EP.
Một trải nghiệm thực tế của đội ngũ chúng tôi
Cách đây không lâu, chúng tôi theo dõi sát một chiến dịch ra mắt album của một ca sĩ trẻ tại Việt Nam. Trước khi phát hành chính thức, bạn ấy đăng tải từng đoạn ngắn của ca khúc lên mạng xã hội. Mục đích là để thăm dò phản ứng người nghe trước. Dựa trên lượng tương tác thu về, ê-kíp sản xuất điều chỉnh thứ tự phát hành các bài hát trong album. Ca khúc được yêu thích nhất sẽ ra mắt trước tiên.
Chiến lược này mang lại hiệu quả khá rõ rệt. Album đạt lượng nghe cao ngay trong tuần đầu tiên. Đồng thời nó tạo được đà lan tỏa tự nhiên trên các nền tảng nghe nhạc, mà không cần chạy quảng cáo quá nhiều. Chúng tôi cũng thấy những sự kiện âm nhạc trực tiếp, kiểu như các lễ hội âm nhạc từng góp phần định hình cả một thế hệ nghe nhạc, vẫn có sức ảnh hưởng nhất định tới cách khán giả trẻ tìm đến nghệ sĩ mới. Hình thức tổ chức đã khác đi nhiều so với trước, nhưng tinh thần thì vẫn vậy.
Từ trải nghiệm này, chúng tôi rút ra một điều khá quan trọng. Dữ liệu và cảm xúc không hề đối lập nhau như nhiều người vẫn nghĩ. Nghệ sĩ giỏi là người biết kết hợp cả hai. Họ vừa lắng nghe con số, vừa giữ được cái chất riêng trong âm nhạc của chính mình.
Nền tảng công nghệ cũng góp phần định hình thị hiếu người nghe
Bên cạnh ứng dụng nghe nhạc, những nền tảng công nghệ khác cũng gián tiếp ảnh hưởng đến cách nghệ sĩ tiếp cận khán giả. Chúng tôi từng tìm hiểu về cách xây dựng một website nghe nhạc chuyên nghiệp cho nghệ sĩ độc lập. Nhiều ca sĩ trẻ giờ đây chủ động xây kênh riêng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng lớn. Điều này giúp họ giữ được quyền kiểm soát nội dung, dữ liệu người nghe và cả doanh thu tốt hơn.
Có những nghệ sĩ chúng tôi từng trò chuyện chia sẻ rằng họ dùng website riêng chủ yếu để bán merchandise và vé show. Còn phần nghe nhạc vẫn để trên các ứng dụng streaming lớn cho tiện. Cách kết hợp này khá phổ biến trong giới indie hiện nay. Nó vừa giữ được lượng người nghe rộng, vừa có kênh riêng để giao tiếp trực tiếp với fan trung thành.
Xu hướng nào sẽ tiếp tục định hình thị trường sắp tới
Chúng tôi cho rằng ranh giới giữa các thể loại âm nhạc sẽ tiếp tục bị xóa nhòa. Một ca khúc có thể pha trộn giữa nhạc điện tử, R&B và cả yếu tố dân gian bản địa. Kết quả là một chất riêng khó trộn lẫn với bất kỳ ai khác. Xu hướng này đã xuất hiện khá rõ ở nhiều nghệ sĩ trẻ châu Á. Họ không ngại thử nghiệm, thay vì bó buộc vào một dòng nhạc cố định như thế hệ trước.
Hình thức livestream biểu diễn trực tiếp qua nền tảng số cũng sẽ phổ biến hơn nữa trong vài năm tới. Khán giả bây giờ muốn được tương tác thật với nghệ sĩ. Họ không còn muốn chỉ nghe bản thu âm sẵn một chiều. Nhiều nghệ sĩ vì vậy đầu tư khá mạnh vào thiết bị âm thanh, hình ảnh cho các buổi phát trực tiếp. Họ xem đó như một kênh quan trọng, không kém gì việc phát hành album chính thức.
Với đội ngũ chúng tôi, việc cập nhật những bài viết tổng quan về nghệ sĩ, ca khúc và xu hướng âm nhạc như thế này không đơn thuần là công việc biên tập hàng tuần. Đó là cách chúng tôi giữ kết nối với dòng chảy âm nhạc đang thay đổi từng ngày. Chúng tôi muốn mang đến cho bạn góc nhìn thực tế, dễ hiểu về nghệ sĩ, ca khúc và những xu hướng đang định hình thị trường nhạc số hiện nay. Trang tin công nghệ âm thanh của chúng tôi sẽ tiếp tục theo dõi và cập nhật những câu chuyện mới trong các bài viết sắp tới. Mời bạn quay lại đọc thường xuyên.